یه‌كێتى دواى تاڵه‌بانى

ئاینده‌ى یه‌كێتى نیشتمانى دواى تاله‌بانى مه‌سه‌له‌یه‌كه‌ كه‌ نه‌ك هه‌ر چاودیرانى ده‌ره‌وه‌ى یه‌كیتى به‌لكو ناو ریزه‌كانى یه‌كیتیشى خستۆته‌ به‌رده‌م نادیاریه‌كه‌وه‌. ئه‌م نادیاریه‌ سه‌رجه‌م هاوسه‌نگى هیزه‌كان و ئاینده‌ى ده‌سه‌لاتداریتى له‌ كوردستان ده‌خاته‌ ژێر سێبه‌ر و كاریگه‌رى خۆیه‌وه‌.

یه‌كێتى له‌گه‌لڕ چه‌ند كێشه‌ى گه‌وره‌ به‌ره‌و رِووه‌ و له‌سه‌روو هه‌موویانه‌وه‌ كێشه‌ى پێناسه‌ى خۆیه‌تى له‌به‌رامبه‌ر پارتىدا. یه‌كێتى به‌ كۆمه‌ڵه‌ى ره‌نجده‌رانه‌وه‌ وه‌ك باڵى چه‌پى بزوتنه‌وه‌ى ناسیونالیستى خۆى ناساند و له‌ره‌خنه‌گرتن له‌بنه‌ماڵه‌ى بارزانى و ئاشبه‌تاڵى ئه‌وان هاته‌ مه‌یدان. شه‌خسى جه‌لال تاله‌بانى توانى له‌سایه‌ى ئه‌م ناسنامه‌ و جیگاورێگایه‌دا ده‌سه‌لاتى تاقانه‌ى خۆی جێگیر بكات و یه‌كێتى نیشتمانى له‌سه‌ر ئه‌و بنه‌مایه‌ له‌ شه‌رِ له‌گه‌لڕ رژێمى به‌عسدا وه‌ك قوتبیكى تر شكڵ پآبدا. له‌ ساڵى 1991 یشه‌وه‌ یه‌كێتى نیشتمانى وه‌ك ره‌قیبى پارتى له‌ كێشه‌ى ده‌سه‌لاتدا به‌شێوه‌ى شه‌رِ و فیفتى فیفتى كردنى ده‌سه‌لات وه‌زعى سیاسى سه‌رگه‌ردانى كوردستان ده‌باته‌ پێشه‌وه‌.

ئێستا زۆرێك له‌م فاكته‌رانه‌ گۆرِاوه‌ . یه‌كێتى له‌به‌رامبه‌ر پارتیدا مه‌سه‌له‌ى باڵى چه‌پ و بنه‌ماڵه‌ و مافى چاره‌ى خۆنوسینى نه‌ماوه‌ . پارتى له‌ مه‌سه‌له‌ى سه‌ربه‌خۆیى ئیداره‌ى كوردستاندا جدىتره‌ و یه‌كیتى زیاتر سوێند به‌سه‌رى یه‌كپارچه‌یى عیراق ده‌خوات . گه‌نده‌ڵى ناو یه‌كیتى حه‌وت به‌ردى داوه‌ به‌پشتى ده‌سه‌لاتى بنه‌ماڵه‌دا و ده‌ست هێنان به‌ پشتى لایه‌نه‌ ئیسلامیه‌كان و ئیران یه‌كیتى زیاتر درێژه‌ى پآده‌دا . سه‌رهه‌ڵدانى به‌هێزى بزوتنه‌وه‌ى شورایى و كۆمۆنیستى و خۆنیشاندانى حزبى كۆمۆنیستى كریكارى عیراق وه‌ك بزوتنه‌وه‌ى چه‌پى كۆمه‌ڵگاى كوردستان و بوونى به‌ سه‌نگه‌رى ناره‌زایه‌تى خه‌لكى كوردستان ،كریكار و ژنان و لاوان ، به‌رامبه‌ر به‌ ده‌سه‌لاتى میلیشیایى یه‌كێتى وپارتى و راوه‌ستانه‌وه‌ى به‌رامبه‌ر به‌ ئیسلامیه‌كان و هتد..

جگه‌ له‌وه‌ى یه‌كیتى ئه‌م پایه‌ سیاسى و كۆمه‌لایه‌تیانه‌ى پێشووى له‌به‌رامبه‌ر پارتیدا نه‌ماوه‌ و توشى بن به‌ست و سه‌رلیشواویه‌كى سیاسى و هه‌ویه‌تى بوه‌ بۆ خۆپێناسه‌كردنه‌وه‌ى له‌لاى جه‌ماوه‌ر، فاكته‌رى كێشه‌ى ده‌سه‌لات له‌سه‌ر یه‌كێتى دواى تاله‌بانى ده‌ورێكى سه‌ره‌كى و چاره‌نوسازى هه‌یه‌. ئه‌م حكومه‌ته‌ یه‌كگرتوه‌ى ئێستا له‌سه‌ر بنه‌ماى به‌رژه‌وه‌ندى كاتى پارتى ویه‌كیتى دروست بوه‌ و رِاگرتنى ئه‌م هاوسه‌نگى هێزه‌ى ئێستا له‌نێوانیاندا وابه‌سته‌یه‌ به‌ فاكته‌ره‌كانى به‌شه‌ ده‌سه‌لاتیان له‌ عێراقدا و چۆنیه‌تى درێژه‌پیدانى ئیداره‌ی محه‌لى كوردستان له‌سایه‌ى ئاینده‌ى نادیارى عێراقدا به‌پآى نه‌خشه‌ و سیاسه‌تێك كه‌ ئه‌مریكا په‌یرِه‌وى ده‌كا. كه‌تیایدا ده‌ورى بارزانى بریتىیه‌ له‌جێخستنى ده‌سه‌ڵاتێك له‌ كوردستاندا كه‌ سه‌ربه‌خۆییه‌كى دیفاكتۆى به‌دواوه‌یه‌ له‌سایه‌ى وه‌زعى ناجێگیرى عێراقدا و به‌م پآیه‌ پارتى رِۆڵى سه‌ره‌كى و باڵاده‌ستى ده‌بینآ و حكومه‌تى یه‌كگرتوو ئه‌م هاوسه‌نگیه‌ كاتیه‌ به‌قازانجى پارتى ده‌باته‌ پێشه‌وه‌. ئه‌مه‌ ستراتیژى پارتىیه‌ بۆ جێگیركردن و سه‌پاندنى باڵاده‌ستى خۆى له‌ كوردستاندا و كێشه‌ى ده‌سه‌ڵات له‌نێوان دوو هێزى میلیشیایى یه‌كێتى و پارتیدا ئه‌سته‌مه‌ بتوانێت به‌ رِێچكه‌ى فیفتى به‌ فیفتى ئاشتیانه‌دا برِواته‌ پێشه‌وه‌.

كوتله‌كانى ناو یه‌كێتى شه‌رِیان له‌سه‌ر پچرِینى به‌شه‌ ده‌سه‌لات و سه‌روه‌ت وسامانى یه‌كێتىیه‌ و هه‌موو پرۆژه‌كانى چاكسازى له‌ ده‌ورى شه‌رِى ئه‌م كوتلانه‌ بۆ یه‌كلایى كردنه‌وه‌ى ده‌سه‌لاتیان رێك ده‌خرآ. هێزێكى میلیشیایى كه‌ تا ئیستا له‌سه‌ر سونه‌تى ده‌سه‌لاتى تاكره‌وى دامه‌زراوه‌ و به‌م كێشانه‌ى كه‌هه‌یه‌تى ناتوانێت دواى تاله‌بانى چاوه‌روانى ژیانى ململانآى مه‌ده‌نى فراكسیۆنه‌كانى بكه‌یت. به‌تایبه‌ت به‌وه‌ى كه‌ یه‌كێتى داوى تاله‌بانى ناتوانیت وه‌ڵامى ئه‌و كێشانه‌ بداته‌وه‌ كه‌ روبه‌روى ئه‌م حزبه‌یه‌ له‌ئاستى پێناسه‌ى سیاسى و كۆمه‌لایه‌تى خۆیه‌وه‌ تا ده‌گاته‌ ئاستى كێشه‌ى ده‌سه‌لاتى له‌گه‌ڵ پارتیدا. ئه‌مه‌ واقعیه‌تى یه‌كیتى دواى تاله‌بانىیه‌ و چاره‌نوسى یه‌كێتى به‌ پله‌دووبونى له‌ به‌رامبه‌ر پارتیدا ده‌بات و ئاینده‌یه‌كى نادیار رِوبه‌روى هاوسه‌نگى ناجیگیرى ئێستا ده‌كاته‌وه‌ و ئاینده‌ى كوردستان به‌ره‌و ناجیگیرى زیاتر ده‌بات.  

ئه‌وه‌ى ده‌توانآ به‌ر به‌ درێژه‌كێشانى ده‌سه‌لاتى میلیشیایى و نامه‌ده‌نى كوردستان بگرێت و خه‌ته‌رى زیاتر باڵاده‌ستى ده‌سه‌لاتى دژى ئازادى پارتى بگرێت و كێشه‌ى كوتله‌كان و گه‌نده‌ڵى نێو یه‌كێتى ژیان و چاره‌نوسى كوردستان روبه‌روى نائارامى زیاتر و شه‌رِ و كێشه‌ى چه‌كدارى نه‌كێشێت ، ده‌ركه‌وتنه‌وه‌ى به‌هێزى بزوتنه‌وه‌ چه‌پ و كۆمۆنیستی یه‌ یه‌ له‌به‌رامبه‌ر ئه‌م هێزه‌ رِاسترِه‌و و میلیشیانه‌دا. هه‌ر كه‌س و لایه‌نێك له‌ كوردستان و ته‌نانه‌ت له‌ ریزه‌كانى یه‌كێتىدا نایانه‌وێت دواى تاله‌بانى ئاینده‌یه‌كى نه‌خوازراوى تر به‌سه‌ر خه‌ڵكى كوردستاندا بسه‌پێ له‌لایه‌ن پارتى و كوتله‌كانى ناو یه‌كێتی یه‌وه‌ پێویسته‌ به‌لێپرسراویه‌یتیه‌وه‌ سه‌یرى ئه‌م واقعیه‌ته‌ بكه‌ن و رێگه‌ى خۆیان له‌ به‌هێزكردنى بزوتنه‌وه‌ى چه‌پ و حزبى كۆمۆنیستى كریكاریدا بدۆزنه‌وه‌.  حزبى كۆمۆنیستى كریكارى ئه‌و سه‌نگه‌ر و بزوتنه‌وه‌یه‌یه‌ كه‌ ده‌توانآ خه‌ڵكی كوردستان و ئاینده‌كه‌ى له‌ده‌ستى حزبه‌ ناسیونالیست و راستره‌وه‌كان ده‌ربهێنآ و ژیانێكی باشتر و دڵنیا به‌دى بهێنآ.

ئاسۆ كمال

‏15‏/06‏/2006